Hoe laboratoriummanagers de steriliteit van voorwerpen in de autoclaaf daadwerkelijk kunnen waarborgen.
Het belang van microbiologische tests in de voedings- en drankenindustrie staat nu meer dan ooit in de publieke belangstelling. Hoewel uit de huidige adviezen van de Britse regering blijkt dat de overdracht van COVID-19 via voedsel zeer onwaarschijnlijk is, geeft het toegenomen publieke bewustzijn ten aanzien van microbiologische veiligheid organisaties in deze sector een extra reden om waakzaam te zijn bij kwaliteitscontrole en testprocedures.
De voedings- en drankenindustrie is zich al lang bewust van het belang om ervoor te zorgen dat haar producten voldoen aan de hoogste normen op het gebied van microbiologische kwaliteit. Uit kritische controleonderzoeken en risicoanalyses blijkt keer op keer dat de autoclaaf – voor laboratoriumtests ter kwaliteitscontrole – een potentiële risicobron vormt. Gebrekkige sterilisatie in het laboratorium kan verstrekkende gevolgen hebben, en een defect aan de autoclaaf kan leiden tot onnauwkeurige testresultaten, met vermijdbaar afval van productpartijen tot gevolg.
Kalibratie – De routinecontrole van de autoclaaf
Om onnauwkeurige laboratoriumtests te voorkomen, moet de laboratoriummanager er zeker van zijn dat de autoclaaf correct functioneert. Autoclaven steriliseren door middel van warmte (in de vorm van droge, verzadigde stoom) en druk; het is daarom van essentieel belang dat het apparaat deze variabelen nauwkeurig registreert en weergeeft. Kalibratie houdt in dat de door de instrumenten van de autoclaaf weergegeven meetwaarden worden vergeleken met een bekende, gevalideerde bron. Dit houdt vaak in dat de autoclaaf een aantal sterilisatiecycli doorloopt en dat de output ervan wordt gemeten met behulp van digitale instrumenten, die zelf zijn gekalibreerd aan de hand van een bekende standaard.
Wanneer de kalibratie wordt uitgevoerd door een testlaboratorium voor autoclaven met een UKAS-accreditatie (ISO 17025) of een gelijkwaardige accreditatie, biedt dit managers van voedingsmiddelen- en drankenlaboratoria de gecertificeerde zekerheid dat de instrumenten van hun autoclaaf effectief functioneren.
De hoge temperaturen en drukken in een autoclaaf vormen echter een veeleisende omgeving, en kalibratie moet regelmatig worden uitgevoerd om de doeltreffendheid van de autoclaaf te behouden. Bij intensief gebruikte autoclaven kan kalibratie halfjaarlijks plaatsvinden.
Kalibratie bevestigt de functionaliteit van de instrumenten van een autoclaaf, maar vormt slechts een deel van het geheel van effectieve sterilisatie; er moet ook rekening worden gehouden met de lading die in de autoclaaf wordt geplaatst. Verschillende materialen vereisen verschillende procedures om sterilisatie te garanderen – vloeistof in een bekerglas heeft andere thermische eigenschappen dan leeg glaswerk. Bovendien kunnen de afstand tussen en de plaatsing van voorwerpen in de autoclaafkamer de effectiviteit van het sterilisatieproces beïnvloeden. Om met deze factoren rekening te houden en sterilisatie te waarborgen, dient een autoclaaf te worden gevalideerd.
Validatie – Het testen van de lading
Opstelling van de 
validatieapparatuur voor een vloeibare autoclaaflading
Om er zeker van te zijn dat de autoclaafladingen correct worden gesteriliseerd, dient een meerpuntsvalidatie te worden uitgevoerd door een UKAS- of vergelijkbaar geaccrediteerd testlaboratorium. Het validatieproces is specifiek afgestemd op wat een gebruiker in de autoclaaf plaatst; zowel de lading als de autoclaaf worden tijdens de validatie gelijktijdig getest. Daarom moeten validatietestladingen zorgvuldig worden samengesteld om het dagelijkse gebruik van de autoclaaf na te bootsen.
Zodra de typische ladingen zijn vastgesteld, kunnen deze in de autoclaaf worden getest. Meerdere (maximaal 12) gekalibreerde, onafhankelijke temperatuursensoren worden op verschillende plaatsen in de lading geïnstalleerd en zowel binnen als buiten de te steriliseren materialen geplaatst. Indien een sensor niet in het materiaal kan worden geplaatst, dient een beproefd, thermisch identiek vervangingsmateriaal te worden gebruikt. Vervolgens wordt een sterilisatiecyclus in de autoclaaf geprogrammeerd, uitgevoerd en, indien nodig, opnieuw geprogrammeerd en herhaald om te waarborgen dat alle delen van de lading gedurende de gespecificeerde tijd de juiste temperatuur (en, indien geregistreerd, druk) bereiken.
De laatste stap van de validatie bestaat uit het documenteren van alle details van het proces. De lading wordt in de autoclaafkamer gefotografeerd en de details van de sterilisatiecyclus van de autoclaaf worden vastgelegd. Dankzij dit verslag kan de geteste en gevalideerde sterilisatieprocedure bij alle toekomstige autoclaafladingen worden herhaald, en kan de gebruiker er zeker van zijn dat materialen die de autoclaaf verlaten, steriel zijn.
Fragmenten uit een validatierapport
Vertrouwen in naleving
De voedingsmiddelen- en drankenindustrieën zijn streng gereguleerd en staan in het huidige klimaat onder scherp toezicht. Het niet voldoen aan steriliteitseisen kan ernstige gevolgen hebben, zowel wat betreft de publieke perceptie als in termen van meer tastbare productverspilling.
Regelmatige kalibratie is een duidelijke routinevereiste, maar validatie waarborgt naleving van een bekende norm. Het levert gedocumenteerd bewijs op en biedt een hoge mate van zekerheid dat het sterilisatieproces consistent en effectief wordt uitgevoerd. Zelfs als uw autoclaaf gloednieuw is, is het uw verantwoordelijkheid om ervoor te zorgen dat deze naar behoren functioneert; validatie is de sleutel tot het nakomen van deze verantwoordelijkheid en regelmatige tests door een geaccrediteerd bedrijf worden aanbevolen als goede praktijk.
